Korzenie tureckich kafli i ceramiki sięgają VIII i IX wieku, kiedy to Ujgurowie, wraz z Seldżukami, przenieśli swoje wpływy do Anatolii. Miasto İznik było najbardziej aktywnym centrum i zaawansowanym technicznie obszarem, który otrzymywał projekty od osmańskich artystów dworskich do realizacji, a następnie wysyłał je z powrotem do pałacu. W porównaniu z produkcją ceramiki w innych częściach Bliskiego Wschodu, płytki z Izniku były wytwarzane z kompozytu na bazie kwarcu, a nie z ciężkiej gliny. Uformowany z tej mineralnej mieszanki korpus pokryto cienką warstwą poślizgu, aby zapewnić promiennie białe tło. Następnie za pomocą perforowanych szablonów narysowano na płytkach wzory dostarczone przez cesarskie atelier, po czym pomalowano je różnymi kolorami. Na koniec nakładano glazurę, aby utrwalić wzór.

Rozkwit sztuki

W końcu XV wieku przyszła nowa era osmańskiej sztuki ceramicznej. Sułtan Mehmed II wysoko cenił sztukę, zwiększając mecenat dworski w wielu dziedzinach artystycznych i pobudzając innowacje w różnych mediach. Zaowocowało to spójnością tematu i motywu we wszystkim, od haftowanych tkanin po wyroby metalowe, a sztuka kaflowa nie była tu wyjątkiem. Ceramika İznik była często oficjalnym prezentem od osmańskich przywódców dla zagranicznych dygnitarzy, podczas gdy płytki İznik były używane do dekoracji pałaców, meczetów i innych ważnych struktur. Gdy w 1520 roku Süleyman Wspaniały rozpoczął swoje panowanie, jakość ceramiki znacznie wzrosła, nowe wzory zaczęły się rozwijać, a forma sztuki kaflarskiej zbliżała się do zenitu. Imperium Osmańskie wkraczało w swój najbogatszy okres, zarówno pod względem politycznym, jak i kulturalnym. Wraz z rozrostem budynków i szczytem produkcji kafli, motywy przesunęły się w kierunku bardziej naturalistycznego i swobodnego stylu. Tulipany, goździki, hiacynty, róże, wiosenne kwiaty, lilie, cyprysy, kiście winogron i liście winorośli pojawiały się w swobodnych i eksperymentalnych kompozycjach, bogatych w swój ogólny spektakl wizualny. Pod koniec XVI wieku motywy rozszerzyły się również na tematy z życia codziennego. Kafle pokrywano wzorami łodzi, architektury, a nawet postaci ludzkich i zwierzęcych. Rozwijały się na przykład przedstawienia ptaków – odzwierciedlając wysoki szacunek osmańskiego społeczeństwa dla tych stworzeń i ich religijne podteksty. Religijne napisy znalazły się również na wyrobach z Izniku, a meczet Süleymaniye był pierwszym znaczącym przykładem użycia płytek jako nośnika arabskich napisów w 1557 roku. Piękne płytki z İznik pojawiły się między innymi w meczecie Süleymaniye (1557), grobowcu sułtana Hürrema (1558), meczecie Rüştem Paşa (1561), grobowcu Süleymana I (1566), meczecie Sokullu Mehmeda Paşa (1572), meczecie Piyale Paşa (1573) i meczecie Valide Atik (1583).

Upadek sztuki

Od końca XVI wieku zaczęły się pojawiać napięcia między iznickimi garncarniami a dworem cesarskim. Kafelkarze coraz więcej energii poświęcali na realizację zamówień od zamożnych osób prywatnych, które często pochodziły z Europy. Osmańscy urzędnicy zareagowali wydaniem edyktów, które zakazywały garncarzom przyjmowania innych prac przed sfinalizowaniem zamówień dla imperium. Jednak kaflarze niechętnie się do nich stosowali. W czasie, gdy z powodu kłopotów gospodarczych imperium inflacja siała spustoszenie, osmańscy urzędnicy odmawiali odpowiedniego dostosowania cen kafli. Takie spory z dworem – w połączeniu z klęskami żywiołowymi i szerzącymi się chorobami – doprowadziły do spadku jakości produkcji w Izniku na początku XVII wieku. Innowacyjność w projektowaniu była równie silna, ale standardy techniczne gwałtownie spadły. Zaczęły pojawiać się wady i niedoskonałości w pracy glazury, a kolory przenikały się nawzajem. Pod koniec XVII wieku produkcja w mieście Iznik dobiegła końca.  W XVIII w. przemysł ceramiczny prawie całkowicie zanikł, a Kütahya stała się jego wiodącym ośrodkiem.

Współcześnie

Dziś Kütahya przeżywa odrodzenie jako centrum produkcji płytek i ceramiki, a prywatne warsztaty i instytucje edukacyjne w İznik, Stambule i Bursie pracują nad utrzymaniem tradycji płytek İznik w obliczu nowoczesności. Artyści tacy jak Adnan Ergüler, Elif Uras, Tahir Eğinci czy Faik Kırımlı starają się na nowo odkryć magię płytek.

About the author

Avatar

Zbigniew

Leave a Comment